Categories: Christelijk leven

Ik laat het staan omwille van de vasten

Je eigen vastenoffer kiezen kan leiden tot geestelijke trots

Aswoensdag liet me flink nadenken over het volgende: de algemene praktijk onder katholieken om iedere persoon zijn eigen privé-offer te laten kiezen om tijdens deze heilige tijd te volbrengen. Mam kijkt geen tv terwijl haar tienerzoon de xBox laat staan. Het kleine zusje eet tijdens de vasten geen chocola en papa laat de rode wijn staan. Je kunt hier nu al één probleem ontwaren: Papa zal worden verleid tot een vorm van geestelijke trots omdat het zijne het enige echte offer is! (Dat is een grapje, chocolade-liefhebbers.)

Zoals mijn pastoor deze morgen uitlegde, geen van onze offers is de moeite waard als de intentie die ze drijft niet de juiste is. Priester Edward Leen, heel waarschijnlijk mijn favoriete geestelijke schrijver (ik raad zijn In the Likeness of Christ ten zeerste aan), wijst erop dat onze dienst aan God “niet uit onze handelingen en daden bestaat, maar in de manier waarop we de handelingen en daden verrichten. Onze dienst bestaat er niet uit wat we doen, maar in welke geest we haar verrichten.” Het geheim van het leven, verklaart Pr. Leen, is alles te doen uit liefde voor Jezus Christus.

Privé verstervingen neigen naar individualisme

Er is misschien nog een andere zorg gelegen in de gewoonte om ieder zijn eigen privé-versterving te laten kiezen: de praktijk neigt naar individualisme, een houding of gemoedstoestand waar Nederlanders zich bijzonder voor in acht moeten nemen.

Hoewel dit zelf kiezen van je vastenoffer heus niet zo erg is als wanneer een katholieke universiteit ketters op de faculteit uitnodigt in naam van het individuele recht op meningsuiting, maar we kunnen wel snappen hoe individualisme tot chaos kan leiden.

De beste verdediging tegen chaos is eenheid (unity), welk woord dezelfde stam heeft als universeel. En dat woord is, zoals iedere katholieke basisschoolleerling van mijn vaders generatie je zou kunnen vertellen, de betekenis van “katholiek”.

Iedere katholiek was gebonden aan dezelfde voorschriften voor de vastentijd

En toen mijn vader kind was onderhielden alle praktiserende katholieken dezelfde regels voor vasten en onthouding tijdens de vastentijd. Deze voorschriften waren niet onaanzienlijk (zoek ze maar op voorin een missaal uit 1962), maar zij waren ontworpen om ons te helpen de passies te overwinnen die onze harten over proberen te nemen en onze gedachten vertroebelen. Zij werden ons van bovenaf gegeven voor diegenen – mijzelf voorop – die anders een makkelijkere weg zouden kiezen.

En zij werden aan iedereen gegeven, zodat ieder in en door de gemeenschappelijke praktijk nauwer verenigd werd in het Mystieke Lichaam van Christus.

Een paar jaar geleden werd er door de Amerikaanse bisschoppen een discussie gevoerd over een universelere toepassing van de onthouding op de vrijdagen door het jaar. Het is nog in vele geheugens gegrift dat er een tijd was dat katholieken die vreemde mensen waren die elke vrijdag geen vlees aten, niet alleen op die in de vastentijd. En inderdaad, ooit stonden katholieken zodanig apart van de algemene cultuur dat hun macht om er invloed op uit te oefenen immens was: er bestond een bloeiend systeem van parochie-scholen en de controle die ‘de Legion of Decency’ (het Fatsoenslegioen) uitoefende op de filmindustrie zijn daar twee voorbeelden van.

De eenheid bij katholieken is verbrokkeld 

Geen enkel tijdperk is volmaakt en ik denk dat het eerlijk is te vermelden dat de martelaren die Rome in Christus transformeerden zeker de voor-conciliaire Amerikaanse katholieken een paar dingen te zeggen hebben over het omvormen van een cultuur, maar ik ben bang dat de katholieken op het moment zo ver verwijderd zijn geraakt van een eenheid, dat er vrijwel geen verenigd front gevormd kan worden, of die nu tegen Islamitische terreur of tegen het morele verval van ons ongelovige tijdperk moet optrekken.

Meer dan een eeuw geleden anticipeerde paus Leo XIII op wat veel katholieken niet lijken te zien: de gevolgen van het individualisme op de Kerk. Desalniettemin zijn we eigenlijk niet zo ver verwijderd van de tijden dat iedereen dezelfde dingen in de vastentijd en op dezelfde dagen liet staan.

Er zijn nog wel plaatsen waar je de eenmakende gevolgen van gemeenschappelijke verstervingen, gebruiken of gewoonten kunt zien. Twee gemeenschappen die mij na aan het hart liggen zijn de Benedictinessen van Maria, Koningin van de Apostelen, in de buurt van Kansas City en de Sint Michaëls Abdij van de Norbertijner Broeders, aan het einde van onze straat in Zuid-Californië. Mocht je ooit in de gelegenheid zijn in een van beide gemeenschappen wat tijd door te brengen, dan zul je zien hoe een leven van gemeenschappelijke liederen, verstervingen, gebruiken en eredienst een christelijke solidariteit schept die zeer sterk weerstand kan bieden tegen de stormen van onze tijd als het “teken van tegenspraak” dat onze Heer ons opdraagt te zijn.

Gezamenlijke gebruiken in de vastentijd versterken onze band

Hier bij Catholic Answers werken we er hard aan om een milieu te creëren van gemeenschappelijk leven. We beginnen bijvoorbeeld onze dagen met een heilige Mis in onze kapel, iedere middag bidden we de rozenkrans van de Goddelijke Barmhartigheid, en op dinsdagen hebben we uitstelling van het heilig Sacrament. Eens in de zoveel tijd volgen we gezamenlijk een retraite. Een gemeenschappelijk gebedsleven versterkt onze gezamenlijke inspanning om het goede werk van het apostolaat te doen.

Er is geen goede reden waarom de leken van de tegenwoordige Kerk niet dezelfde eenheid en solidariteit kunnen genieten die een paar gemeenschappen en apostolaten wel hebben. Een serieuzere heropleving van het gemeenschappelijk beleven van de gezamenlijke vastenpraktijken zou een eerste en ook een grote stap in die richting zijn. Laten we daarom bijvoorbeeld proberen elke vrijdag de Kruiswegstaties in onze parochies te bidden en zij aan zij met onze medechristenen werken van barmhartigheid te doen. En wanneer de gewoonten in vasten en onthouding die een halve eeuw geleden golden een comeback zouden maken in een meer gemeenschappelijk gebruik, dan is het goed mogelijk dat de katholieke eenheid en solidariteit die ook zouden maken.

 

Dit artikel verscheen eerder op Catholic Answers en werd geschreven door Christopher Check